عبيدة « 1 » و شافعى « 2 » و مالك « 3 » روايت كرده‌اند ، كه مجموع بلاد جبال ، فتح آن بجنك و قهر و استيلا بوده است ، و هيچ كورهء از آن استثناء نكرده‌اند . و بعضى ديكر كويند كه : فتح ناحيت قم ، بر وجه صلح بوده است ، فامّا فتح آن بمحاربه و جنك مشهورترست » . و اللّه اعلم . * * *

--> مؤلفان آن كه معمولا اين گونه كتابها را براى حكّام و اميران سرزمينهاى اسلامى مىنوشتند ، براى تعيين مقدار ماليات زمين خراجى ، نخست به تاريخ فتح سرزمينهاى اسلامى پرداخته ، و سپس مقدار خراج و ماليات آن را از هنگام فتح ياد مىكرده‌اند . از مهمترين كتابهاى اموال و خراج مىتوان از كتاب الخراج قاضى ابو يوسف ، و كتاب الخراج يحيى بن آدم قرشى ، و الاستخراج لأحكام الخراج ابن رجب حنبلى ياد كرد . ( 1 ) . در نسخهء اصل اين نام ( أبا عبيد ) ضبط شده كه نادرست است ، او أبو عبيدة معمّر بن المثنى تيمى قريشى ( 114 - 210 ه ) لغوى ، نسب‌شناس ، مورخ . ابن النديم بيش از يكصد كتاب براى او ياد كرده است ، بخشى از كتاب‌هاى او درباره جنگها و فتوحات صدر اسلام است . ( الفهرست : 58 ) ( 2 ) . محمد بن ادريس شافعى ( 150 - 204 ه ) امام مذهب شافعى ، از مذاهب اهل سنت . ( 3 ) . مالك بن أنس أصبحى ( متوفاى سال 179 ه ) يكى از چهار فقيه سنى كه سنىها در تقليد و احكام خود پيرو آنان مىباشند ، او مؤسس مذهب مالكى است و داراى كتابى به نام الموطّأ مىباشد . او در مدينه زندگى مىكرد و با خلفاى بنى العباس نزديك بود .